Útsýni af fjórðu hæð

Hér kemur framhald á hugleiðingum Kants frá því um daginn. Í þessum fáu línum kemur fram kjarninn í þekkingarfræði hans: kenningin um að við þekkjum ekki hlutina eins og þeir eru í sjálfum sér heldur fyrirbæri sem hugurinn mótar. Hér koma fyrir nokkkur lykilhugtök Kants en hið mikilvægasta er kannski hugtakið synthesis sem hér er þýtt ýmist „samsetning“ eða „sameining. Gríska orðið þýðir bókstaflega sam-setning og nærtækast kannski að þýða þannig. Orðið „sameining“ hefur samt blæbrigði sem eiga við í textanum: að það sem var sett saman sé eining.  „Sameining yfirleitt er (eins og við munum sjá í framhaldinu) afurð ímyndunarafls sem er blind en ómissandi aðgerð sálarinnar. Án hennar hefðum við ekki neina þekkingu en þó erum við sjaldan meðvituð um hana. Hitt, að koma hugtökum yfir þessa sameiningu, er aðgerð sem tilheyrir skilningi og það er ekki fyrr en með henni sem sem hann færir okkur eiginlega þekkingu. Hrein sameining, almennt talað , gefur af sér hreint skilningshugtak. Ég s...

„ Samsetning í almennustu merkingu er samkvæmt mínum skilningi sú athöfn að bæta mismunandi hugmyndum hverri við aðra og að hugtaka margbreytileika þeirra í einni þekkingu. Slík samsetning er hrein ef margbreytileikinn er ekki rauntækur heldur gefinn fyrirfram (eins og rúm og tími). Áður en farið er að greina hugmyndir verða þær að vera gefnar og engin hugtök fá innihald með greiningu. Samsetning margbreytileika (hvort sem hann er rauntækur eða fyrirfram gefinn) dregur fram þekkingu sem er að vísu hrá og rugluð til að byrja með og þarfnast því greiningar; en það er samsetning sem safnar efnivið í þekkingu og sameinar hann til ákveðinnar einingar: Hún er semsagt það fyrsta sem við þurfum að gefa gaum þegar við viljum dæma um fyrsta uppruna þekkingar okkar.“ Immanuel Kant, Gagnrýni hreinnar skynsemi A77–78/B103

Árið 1886 kom út í Reykjavík Sagan af Vígkæni kúahirði . Ekkert er sagt um hver sé höfundur eða hvaðan sagan komi en hún er sambland af ævintýrum, riddarasögum og fornaldarsögum, um pilt sem liggur í eldhúsi í foreldrahúsum en verður mikill riddari og eignast prinsessu og konungsríki. Á næstu árum ortu að minnsta kosti þrjú skáld rímur út frá þessari sögu ( Rímnatal I , bls. 495). Meðal þeirra var Þórður Þórðarson, langafi minn. Því miður eru aðeins brot úr rímum hans varðveitt. Þau eru í safni af ýmsum rímum sem frændi hans, Magnús Hj. Magnússon, skrifaði. Hann virðist hafa haft allar rímurnar fyrir framan sig en aðeins valið úr þeim fáar vísur. Það þykir mér skaði. Og hvar er handritið sem hann fór eftir?! Í sumar fór ég í Þjóðarbókhlöðuna til að skoða þetta handrit og ljósmyndaði nokkrar blaðsíður úr því. Nú hef ég skrifað upp þær vísur eftir langafa minn sem þar standa. Ég er ekki sagnfræðingur og óvanur að lesa handrit svo ég ábyrgist ekki alveg að ég hafi alltaf lesið rétt þó að ...

Strandferðaskipið Vesta strandað nálægt Hnífsdal í febrúar 1913 17. febrúar 1913 lagði strandferðaskipið Vesta af stað frá Ísafirði á suðurleið. Um borð var langafi minn, Þórður Grunnvíkingur, sem hafði ákveðið með stuttum fyrirvara að fara nokkurskonar menningarreisu til Reykjavíkur. Ferðin byrjaði brösulega eins og hann skrifaði í dagbókina sína:  Við vorum undir þiljum og uggðum ei að fyrr en við heyrðum 3 högg mikil, er því var líkast sem skipið rynni á grunn. Gátum við varla trúað því og rukum upp. Sáum þá hvað um var; Vesta var komin upp á grunn við Völlurnar, innanvert við Hnífsdal og undraði okkur hvað hún var grunnt uppá blindum Hraunbæ. Allt fór þó vel og langafi minn fór tveimur dögum síðar með Botníu til Reykjavíkur. Þar dvaldi hanní í viku og sat ekki auðum höndum: lét prenta ljóðabók sína, hélt skemmtun fyrir bæjarbúa í Bárunni þar sem hann kvað rímur milli þess sem hann hitti ýmsa merkismenn í bænum. Dabókarfærslur hans þessa daga þykja mér stórfróðlegar heimildir og...

  Rímur af stígvélakisu komu út 2. október og hafa fengið góðar viðtökur. Ég heyri frá lesendum að þeir hafi skemmt sér vel við lesturinn. Bókin hefur aðeins verið auglýst á samfélagsmiðlum og mér fannst nauðsynlegt að auglýsingarnar væru í bundnu máli. Hér eru vísurnar sem komnar eru. 15. september Skemmtilega bók vil bjóða bestu vinum stuðlaljóða: gerður til að gleðja okkur gamansamur rímnaflokkur. 20. september, boðið í útgáfuhóf Ritað hef ég rímnakver, runu söguljóða, hér með vil ég hana þér hæversklega bjóða. Ísafoldar öllum lýð ölið Sónar veiti, kátu ljóðaliði býð laugardag í teiti *** Þar um kostakvæðabálk kímilegan ræðir, sagan er um séðan skálk sem á flestu græðir. 8. október Rímur sem að sagt var frá að samdar hefðu verið núna loksins lesa má og líta augum kverið. 15. nóvember Bókatíðindin, besta rit  í bænum, segir fréttir: Lagðir fram með lúðraþyt ljóðaveisluréttir! Yndislegt er ævintýr, ómar rímukliður, kvæði góð um kattardýr kæta munu yður. Gefa munu gæsahúð glen...

 Þegar ég orti Rímur af stígvélakisu fannst mér nauðsynlegt að fara nákvæmlega eftir sögunni sem var fyrirmynd mín. Fljótlega komst ég að því að prentaðar útgáfur af sögunni eru oft styttar og endursagðar fyrir börn og því brá ég á það ráð að þýða hana úr frummálinu. Hér kemur þýðingin með myndum eftir Gustav Doré. Stígvélaði kötturinn úr Sögum gæsamömmu eftir  Charles Perrault [1] Einu sinni var malari sem átti ekki annað til að arfleiða syni sína þrjá af en mylluna sína, asna og kött. Skiptunum var snarlega lokið og hvorki kölluðu þeir til lögmann né skiptaráðanda því að kostnaðurinn við að borga þeim hefð fljótt étið upp föðurleifð þeirra. Hinn elsti erfði mylluna, sá næsti fékk asnann en sá yngsti fékk ekki neitt nema köttinn. Yngsti pilturinn var miður sín yfir fátæklegu hlutskipti sínu: „Bræður mínir“ sagði hann „geta unnið fyrir sér sómasamlega með því að leggja saman en ég hinsvegar, þegar ég hef étið köttinn og gert mér múffu úr skinninu af honum þá hlýt ég að drepast...

Um daginn las ég bókina Sjóveikur í München eftir Hallgrím Helgason. Ég hef ætlað mér að lesa hana frá því hún kom út fyrir nokkrum árum en ég er einn þeira sem hef átt erfitt með  hinar þykku skáldsögur Hallgríms vegna yfirflæðandi mælsku hans. Þessi bók fannst mér þó eiga erindi við mig því hún fjallar um ungan Íslending í München eins og ég var einu sinni.  Hallgrímur er ári eldri en ég og kom til München árið sem hann varð 22 ára en ég kom þangað þremur árum síðar, árið sem ég varð 24 ára. Ég kannast við umhverfið sem hann lýsir: göturnar sem hann nefnir, lestastöðvarnar, októberhátíðina og fleira. Nokkur atriði eru alveg eins í sögum okkar beggja. Eitt er að fyrstu vikurnar í München dvelur hann á stúdentagarði í Schwabing í herbergi sem hann fær lánað af Íslendingi. Þegar ég kom fyrst til München fékk ég inni í herbergi landa míns sem var ókominn þangað til ég fann mér annað húsnæði. Síðan leigir hann herbergi í úthverfi af konu sem vinnur hjá Siemens. Síðar í bókinni n...