Kant og stjörnuhiminninn

 

Immanuel Kant

úr 

Gagnrýni verklegrar skynsemi 

(1788)

Niðurstaða

Tvennt fyllir hugann með sífellt nýrri og aukinni undrun og lotningu því oftar og stöðugar sem ég hugsa um það: Stjörnuhiminninn yfir mér og siðferðislögmálið inni í mér. Hvorugs þarf ég að leita, eða láta mér nægja að gruna, eins og það væri hulið myrkri eða horfið í hið upphafna utan sjóndeildarhrings míns; ég sé það frammi fyrir mér og tengi það milliliðalaust við vitundina um tilvist mína. Hið fyrra byrjar á þeim stað sem ég fylli í ytri skynheimi og víkkar tengingar mínar út í ómælanlegar víddir með heimum yfir heimum og kerfum af kerfum og auk þess í takmarkalaus tímaskeið þeirra lotubundnu hreyfingar, í upphaf þeirra og framhald. Hið síðara byrjar í mínu ósýnilega sjálfi, í persónuleika mínum, og setur mig inn í heim sem er sannarlega óendanlegur en aðeins greinanlegur skilningnum, heim sem ég veit mig tengdan (og með því líka tengdan öllum þessum sýnilegu heimum) ekki aðeins með tilfallandi hætti heldur almennt og nauðsynlega. Hin fyrri sýn til ótölulegs fjölda veralda gerir svo að segja að engu vægi mitt sem dýr sem verður að skila aftur til plánetunnar (sem er aðeins punktur í alheimi) efninu sem það varð til úr eftir að hafa stutta stund (en ekki vitum við hvernig) fengið í sig lífskraft. Síðari sýnin hinsvegar upphefur vægi mitt sem skynsemisveru óendanlega í persónuleika mínum þar sem siðferðislögmálið opinberar mér líf óháð dýrinu og jafnvel öllum skynheiminum að minnsta kost að því marki sem ráða má af ákvörðun þessa lögmáls á tilvist minni sem einskorðast ekki við skilyrði og takmörk þessa lífs heldur nær út í óendanleikann.
(Kritik der praktischen Vernunft, Bls. 289–290 frumútgáfu, Akademíuútgáfan V, bls. 161–162)